१ खर्ब ९२ अर्ब भारु खरिद गर्न ३ अर्ब डलर बिक्री

August31

नेपालले गत आवमा ३ अर्ब डलर बिक्री गरी १ खर्ब ९२ अर्ब भारतीय रुपैयाँ खरिद गरेको छ । गत आवमा नेपालले भारततर्फ निर्यात गरी कमाएको पैसाले भारतबाट खरिद हुने वस्तुको भुक्तानी गर्न नपुगेपछि डलर बिक्री गरेर भारतीय रुपैयाँ खरिद गर्नुपरेको हो ।

गत आवमा नेपाल राष्ट्र बैंकले अघिल्लो आवको तुलनामा करिब २१ अर्ब बढी भारतीय रुपैयाँ खरिद गरेको छ । राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार आव ०६९/७० मा ३ अर्ब १२ करोड डलर बिक्री गरेर १ खर्ब ७१ अर्ब भारतीय रुपैयाँ खरिद भएको थियो ।

सरकारले आयात प्रतिस्थापन गरी निर्यात प्रवद्र्धन गर्न नसक्दा गत आवमा वस्तु व्यापार घाटा ६ खर्ब १८ अर्ब ४७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । राष्ट्र बैंकले जारी गरेको गत आवको आर्थिक प्रतिवेदनअनुसार वस्तु व्यापार घाटा २८.९ प्रतिशत वृद्धि भएको हो । नेपालको सबैभन्दा बढी व्यापार घाटा भारतसँग छ ।

नेपालले उत्पादनमा ध्यान दिएर निर्यात बढाउन नसक्दासम्म डलर बिक्री र भारु खरिदको चक्र चलिरहने राष्ट्र बैंकका पूर्वगभर्नर डा. दीपेन्द्रबहादुर क्षेत्रीले बताए । ‘नेपालको ६०–६५ प्रतिशत व्यापार भारतसँग निर्भर छ । निर्यातभन्दा आयात उच्च मात्रामा भइरहेको कारण भुक्तानीकै लागि डलर बिक्री गरेर भारतीय रुपैयाँ खरिद गर्नुपरेको हो,’ उनले भने ।

कुल वस्तु व्यापार घाटामध्ये भारतसँगको व्यापार घाटा ३०.८ प्रतिशत उच्च दरले बढेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ । अघिल्लो वर्ष १९ प्रतिशत बढेको अन्य मुलुकसँगको व्यापार घाटा अघिल्लो वर्षमा २५.३ प्रतिशत बढेको हो । राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार गत आवमा ९० अर्ब २९ करोड रुपैयाँको वस्तु निर्यात भएको छ भने ७ खर्ब ८ अर्ब ४६ करोडको आयात भएको छ । कुल वस्तु निर्यातमध्ये भारततर्फको निर्यात समीक्षा वर्षमा १६.५ प्रतिशत बढेको छ ।

नेपाल आयात हुने केही वस्तुको भने डलरमै भुक्तानी गर्नुपर्ने नियम राष्ट्र बैंकले बनाइदिएको छ । ‘नेपालमा आयात हुनेमध्ये करिब ३० प्रतिशत वस्तुको भुक्तानी डलरमै गर्नुपर्ने व्यवस्था छ । तर, स–साना वस्तु पनि भारतबाटै खरिद गर्नुपर्ने भएकाले सबै वस्तुको डलरमा भुक्तानी गर्न सम्भव छैन,’ अर्थविद् केशव आचार्यले भने ।

कतिपय जनता शिक्षा र स्वास्थ्य उपचारका लागि पनि भारत नै जाने गरेका छन् । उनीहरूले भारतीय मुद्राकै माग गर्ने हुनाले भारतीय मुद्रा व्यवस्थापन गर्न राष्ट्र बैंकले चर्को दबाब खेप्दै आएको छ । भारतीय मुद्रा खरिद गर्दा राष्ट्र बैंकले भाडा र बिमाबापत रकम खर्च गर्ने गरेको छ ।

भारतीय बैंकबाट खरिद गरिएको मुद्रा नेपाल ल्याउन र व्यवस्थापन गर्नका लागि मात्रै बर्सेनि करोडौँ रुपैयाँ खर्चिंदै आएको छ । मुद्रा खरिद–बिक्री गर्दाको कमिसनसमेत नेपालले गुमाउनुपर्ने केही वर्षअघिसम्मको अवस्था भने अहिले छैन । राष्ट्र बैंकले भारतका विभिन्न बैंकबाट भारतीय मुद्राको बिक्री दर माग्ने र जसले सस्तोमा उपलब्ध गराउँछ, उसैसँग खरिद गर्ने हुँदा केही वर्षदेखि कमिसन घाटा बच्न थालेको छ ।